Tematy

 

Szkło było znane już w epoce przedhistorycznej. Ludzie obserwowali topienie się piasku po uderzeniu piorunów, a obsydian, czyli występujące naturalnie szkło wulkaniczne, wykorzystywali do wyrabiania ostrych narzędzi. Techniki wytwarzania szkła stosowano już kilka tysięcy lat przed naszą erą na terenach Syrii, Mezopotamii oraz Egiptu. Były to jedne z pierwszych procesów fizykochemicznych opanowanych i modyfikowanych przez człowieka.

Głównym składnikiem szkła jest krzemionka, czyli tlenek krzemu. Jeden z najczęstszych dodatków to z kolei węglan sodu, używany już od czasów starożytnych (występuje m.in. w popiołach roślinnych). W aptekach barwione szkło było i jest stosowane przede wszystkim w celu zwiększenia walorów estetycznych pojemników na leki i surowce farmaceutyczne oraz do przedłużenia trwałości przechowywanych w nich preparatów. Kolor szkła jest zazwyczaj wynikiem zastosowania dodatków, przede wszystkim metalicznych:

Czytaj więcej

 

Szkło było znane już w epoce przedhistorycznej. Ludzie obserwowali topienie się piasku po uderzeniu piorunów, a obsydian, czyli występujące naturalnie szkło wulkaniczne, wykorzystywali do wyrabiania ostrych narzędzi. Techniki wytwarzania szkła stosowano już kilka tysięcy lat przed naszą erą na terenach Syrii, Mezopotamii oraz Egiptu. Były to jedne z pierwszych procesów fizykochemicznych opanowanych i modyfikowanych przez człowieka.

Głównym składnikiem szkła jest krzemionka, czyli tlenek krzemu. Jeden z najczęstszych dodatków to z kolei węglan sodu, używany już od czasów starożytnych (występuje m.in. w popiołach roślinnych). W aptekach barwione szkło było i jest stosowane przede wszystkim w celu zwiększenia walorów estetycznych pojemników na leki i surowce farmaceutyczne oraz do przedłużenia trwałości przechowywanych w nich preparatów. Kolor szkła jest zazwyczaj wynikiem zastosowania dodatków, przede wszystkim metalicznych:

  • szkło zielone zawiera chrom i żelazo,
  • jasnozielone – uran (naczynia ze szkła uranowego fluoryzują w ultrafiolecie),
  • żółte – kadm, siarkę, tytan, nikiel lub srebro,
  • niebieskie – kobalt, a turkusowe – żelazo lub miedź,
  • czarne (tzw. hialitowe) – mangan,
  • rubinowe – złoto lub selen,
  • mleczne (zwane również opakowym, będące tańszym zamiennikiem porcelany) zawiera substancje powstałe w wyniku przetworzenia mączki kostnej, np. tlenek cyny lub związki fluoru.

Szkło, w przeciwieństwie do większości innych ciał stałych, nie ma regularnej struktury. Pęknięcia szklanych naczyń mają postać linii krzywych. Prawdziwe kryształy pękają natomiast w regularny sposób, wzdłuż linii i powierzchni wyznaczonych przez ich strukturę. Używanie nazwy „szkło kryształowe” może być zatem mylące, jednak stosuje się ją z powodów historycznych oraz ze względu na fakt silnego załamywania się światła przechodzącego przez ten materiał. Do produkcji takiego szkła wykorzystuje się ołów (w postaci tlenku).

W aptekach najczęściej obecnie stosowane są dwa rodzaje szkła: bezbarwne oraz oranżowe – występujące w różnych odcieniach, od pomarańczowego do ciemnobrunatnego, i zawierające żelazo lub mangan oraz domieszki siarki i węgla. Naczynia ze szkła oranżowego są najodpowiedniejsze do przechowywania substancji ulegających rozkładowi pod wpływem światła. Tego odkrycia dokonał Teodor Torosiewicz (1789–1876), chemik i farmaceuta. Jego badania nad szkłem miały przełomowe znaczenie dla praktyki farmaceutycznej.

Zbiory szkła aptecznego w Muzeum Farmacji pochodzą z XVIII–XX w.

 

Marcin Dolecki

 

Bibliografia

Helmut Peter Conradi, Apothekengläser im Wandel der Zeit, Würzburg 1973.

Lidia Maria Czyż, Sylwia Tulik, Aptekarskie silva rerum czyli subiektywny słownik farmaceutycznych tajemnic, Rzeszów 2018.

Sławój Kucharski, Jan Majewski, Michał Umbreit, Od alchemii do farmacji, Poznań 2001.

Teodor Torosiewicz, O przechowywaniu lekarstw w naczyniach szklanych zabarwionych, „Pamiętnik Farmaceutyczny Krakowski” 1836, t. 3, nr 2, s. 33–38.

Timeline of glass history, Corning Museum of Glass, https://www.cmog.org/visit/schools-groups-and-scouts/school-tours/resources/timeline-glass-history (dostęp: 23.11.2018).

Marcin Więcek, blog Zabytkowe szkło apteczne, https://szkloapteczne.wordpress.com (dostęp: 23.11.2018).

 

Czytaj mniej