Tematy

 

Założenia ogrodowe, które dzisiaj możemy oglądać na terenie Warszawy, różnią się od siebie swoją historią, stylem i tym, jak były w przeszłości użytkowane.

Przypałacowy ogród w Wilanowie jest klasycznym przykładem barokowego założenia geometrycznego, pełniącego funkcję ogrodu królewskiego. Powstał w XVII w. wraz z barokowym pałacem w typie entre cour et jardin i stanowił część założenia pałacowo-parkowego. Za sprawą architekta Szymona Bogumiła Zuga i inicjatorki przemian – Izabeli Lubomirskiej w 1782 r. geometryczny ogród barokowy połączono z krajobrazowym angielskim. Tak jak miało to miejsce w większości tego typu rozwiązań, założenia krajobrazowe powstawały na peryferiach ogrodu barokowego. Pojawiły się tam nieregularne, kręte ścieżki, samotne, pozornie „niekontrolowane” kępy drzew i krzewów. W rzeczywistości uzyskanie asymetrii ogrodu krajobrazowego wymagało równie dużo pracy, co utrzymanie porządku i symetrii ogrodu barokowego. W owych „dzikich kępach” starannie selekcjonowano i sadzano długowieczne drzewa i krzewy o nieregularnym pokroju i gęstej szacie.

Ogród Saski w swoim pierwotnym kształcie, tworzonym w pierwszej połowie XVIII w., był barokowym założeniem opartym na układach osiowo-promienistych, wzorowanym na ogrodzie w Wersalu. Jednymi z jego głównych projektantów i twórców byli sascy architekci: Matthäus Daniel (ojciec) oraz Carl Friedrich (syn) Pöppelmannowie. W latach 1816–1827 według projektów Jamesa Savage’a, angielskiego architekta i twórcy ogrodu krajobrazowego księżnej Izabeli Czartoryskiej w Puławach, podupadłe wówczas założenie ogrodowe przekształcono w park angielski. Ogród Saski w 1727 r. otwarto dla publiczności jako pierwszy park w Rzeczypospolitej. Ta kwestia nie pozwalała na pełne i kompletne wdrożenie założeń krajobrazowych, takich jak falistość terenu czy brak płotów i parkanów.

Czytaj więcej

 

 

Założenia ogrodowe, które dzisiaj możemy oglądać na terenie Warszawy, różnią się od siebie swoją historią, stylem i tym, jak były w przeszłości użytkowane.

Przypałacowy ogród w Wilanowie jest klasycznym przykładem barokowego założenia geometrycznego, pełniącego funkcję ogrodu królewskiego. Powstał w XVII w. wraz z barokowym pałacem w typie entre cour et jardin i stanowił część założenia pałacowo-parkowego. Za sprawą architekta Szymona Bogumiła Zuga i inicjatorki przemian – Izabeli Lubomirskiej w 1782 r. geometryczny ogród barokowy połączono z krajobrazowym angielskim. Tak jak miało to miejsce w większości tego typu rozwiązań, założenia krajobrazowe powstawały na peryferiach ogrodu barokowego. Pojawiły się tam nieregularne, kręte ścieżki, samotne, pozornie „niekontrolowane” kępy drzew i krzewów. W rzeczywistości uzyskanie asymetrii ogrodu krajobrazowego wymagało równie dużo pracy, co utrzymanie porządku i symetrii ogrodu barokowego. W owych „dzikich kępach” starannie selekcjonowano i sadzano długowieczne drzewa i krzewy o nieregularnym pokroju i gęstej szacie.

Ogród Saski w swoim pierwotnym kształcie, tworzonym w pierwszej połowie XVIII w., był barokowym założeniem opartym na układach osiowo-promienistych, wzorowanym na ogrodzie w Wersalu. Jednymi z jego głównych projektantów i twórców byli sascy architekci: Matthäus Daniel (ojciec) oraz Carl Friedrich (syn) Pöppelmannowie. W latach 1816–1827 według projektów Jamesa Savage’a, angielskiego architekta i twórcy ogrodu krajobrazowego księżnej Izabeli Czartoryskiej w Puławach, podupadłe wówczas założenie ogrodowe przekształcono w park angielski. Ogród Saski w 1727 r. otwarto dla publiczności jako pierwszy park w Rzeczypospolitej. Ta kwestia nie pozwalała na pełne i kompletne wdrożenie założeń krajobrazowych, takich jak falistość terenu czy brak płotów i parkanów.

Rozwój ogrodów krajobrazowych miał kilka faz. Pierwszą z nich były ogrody sentymentalne, które cechowała malowniczość, brak jednolitości i bogaty program literacki. Ogrody te były zazwyczaj niespójne z miejscowym krajobrazem, pojawiał się w nich sztuczny sztafaż – ruiny, chatki kryte strzechą, to jest elementy mające na celu wywołanie wrażenia poetyckości i sentymentalizmu. Przykładem takiego założenia jest nieistniejący już dziś sentymentalny ogród na Powązkach należący do Izabeli Lubomirskiej. Podobny charakter, łączący ogród barokowy z założeniem krajobrazowym, miały ogród Lubomirskiej na Mokotowie oraz ogród na Solcu przy Książęcej. Z kolei ogród w Natolinie w swojej pierwotnej formie nie zawierał ruin ani innych elementów sztafażu charakterystycznych dla sentymentalnych założeń. Zyskał je dopiero po przebudowie w latach 1806–1820, którą dowodził Karol Bartel. Między 1812 a 1814 r. powstał wówczas nieistniejący już budynek holendernii (przeznaczony do celów użytkowych) w stylu pseudogotyckim, według projektu Christiana Piotra Aignera. Budynek ten, który służył między innymi jako cielętnik i dojnik, posiadał takie elementy architektonicznie jak blanki, strzelnice i łuki.

Kolejną fazą ogrodów krajobrazowych były założenia klasycystyczne, które odmiennie od założeń sentymentalnych na powrót wprowadzały porządek i oszczędność form. Czołowym warszawskim przykładem tego typu ogrodu są Łazienki Królewskie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, tworzone od roku 1766 aż do końca panowania władcy. Przestrzeń ogrodu zaprojektowana jest w oparciu o wieloosiowe powiązania widokowo-komunikacyjne, z dominantą w postaci Pałacu na Wyspie i zespołem trzech stawów na osi głównej. Ogród nie posiada dużej liczby klombów, pojawiły się w nim natomiast przestronne aleje i szpalery drzew. Ruiny i malownicze chatki zostały zastąpione pełnymi budynkami wznoszonymi na wzór antycznych budowli.

Dziewiętnastowieczne ogrody romantyczne, podobnie jak wcześniej ogrody sentymentalne, to założenia o bogatym programie literackim. Jednak w przeciwieństwie do poprzednich realizacji dążono w nich do jak największego naturalizmu i zachowania spójności z otaczającym krajobrazem. Dobrym przykładem tej koncepcji jest założenie otoczenia ogrodowego warszawskiej Królikarni. Również w Łazienkach Królewskich powstał ogród romantyczny, z nieregularnym Stawem Belwederskim, skarpą i pawilonami. Pawilony w ogrodach romantycznych to znów nie poetyckie chatki czy malownicze ruiny, a budowle wzorowane na stylach historycznych. W ogrodzie romantycznym w Łazienkach Królewskich, według projektu architekta Jakuba Kubickiego, powstały trzy tego typu budowle: świątynia Sybilli, świątynia Egipska oraz Oranżeria Neogotycka.

 

Blanka Melania Ciężka

 

Bibliografia

L.Majdecki, Historia ogrodów, t. 1–2, Warszawa 2008.

L.Majdecki, Historia ogrodów - przemiany formy i konserwacja, Warszawa 1981.

https://www.metmuseum.org/toah/hd/gard_3/hd_gard_3.htm ; dostęp z 10.06.2019

Czytaj mniej